توضیحات داشبورد
مقدمه
شاخص قیمت کالاهای صادراتی به قیمت دلاری، تغییرات ارزش واحد دلاری کالاهای صادرشده را نسبت به سال پایه نشان می‌دهد. در این جدول، سال ۱۳۹۵=۱۰۰ در نظر گرفته شده است؛ بنابراین هر عدد بالاتر از ۱۰۰ به معنی افزایش قیمت دلاری نسبت به سال پایه و هر عدد پایین‌تر از ۱۰۰ به معنی سطح پایین‌تر قیمت‌ها نسبت به ۱۳۹۵ است.
اهمیت تحلیل دلاری این شاخص از آن‌جا ناشی می‌شود که اثر نوسانات نرخ ارز داخلی را حذف می‌کند و تصویر دقیق‌تری از تغییرات قیمت صادراتی ایران در بازارهای جهانی ارائه می‌دهد. به بیان ساده، این شاخص نشان می‌دهد آیا کالاهای صادراتی ایران واقعاً در بازار جهانی گران‌تر شده‌اند یا صرفاً در داخل کشور به دلیل تغییرات ارزی، ارزش ریالی آنها افزایش یافته است.
بررسی روند سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ نشان می‌دهد ساختار صادرات ایران از نظر قیمت دلاری، یک مسیر تدریجی اما معنادار را طی کرده و برخی گروه‌ها در سال‌های پایانی جهش‌های قابل توجهی را تجربه کرده‌اند.
نمای کلی شاخص کل | رشد ملایم اما پیوسته
شاخص کل دلاری در این دوره چنین مسیری را طی می‌کند:
- ۱۳۹۰: ۹۳٫۳
- ۱۳۹۱: ۹۶٫۱
- ۱۳۹۲: ۱۰۰٫۴
- ۱۳۹۳: ۱۰۵٫۲
- ۱۳۹۴: ۱۰۵٫۳
- ۱۳۹۵: ۱۰۰٫۰
- ۱۳۹۶: ۱۱۰٫۲
- ۱۳۹۷: ۱۳۰٫۶
- ۱۳۹۸: ۱۳۸٫۸
- ۱۳۹۹: ۱۴۴٫۴
- ۱۴۰۰: ۱۶۳٫۵
برداشت تحلیلی
در سال ۱۴۰۰ شاخص کل به ۱۶۳٫۵ رسیده است؛ یعنی قیمت دلاری صادرات ایران حدود ۶۳ درصد بالاتر از سال پایه ۱۳۹۵ قرار دارد.
روند ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۴ نشان می‌دهد قیمت‌های دلاری به تدریج به سطح ۱۳۹۵ نزدیک شده‌اند. پس از سال پایه، از ۱۳۹۶ به بعد یک مسیر افزایشی واضح شکل می‌گیرد که در سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ شتاب بیشتری می‌گیرد.
این رشد اگرچه قابل توجه است، اما در مقایسه با جهش‌های شاخص ریالی بسیار کنترل‌شده‌تر بوده و نشان می‌دهد بخش مهمی از جهش‌های ریالی ناشی از متغیرهای ارزی بوده است، نه افزایش واقعی قیمت‌های جهانی.
گروه‌های با رشد دلاری بالا | کدام بخش‌ها پیشتاز بوده‌اند؟
محصولات صنایع شیمیایی یا صنایع وابسته آن
- ۱۳۹۶: ۱۱۹٫۰
- ۱۳۹۷: ۱۴۸٫۹
- ۱۳۹۸: ۱۵۵٫۶
- ۱۳۹۹: ۱۷۳٫۷
- ۱۴۰۰: ۲۶۱٫۷
در سال ۱۴۰۰ این شاخص به ۲۶۱٫۷ رسیده است؛ یعنی حدود ۱۶۲ درصد بالاتر از سال پایه. جهش شدید سال ۱۴۰۰ نسبت به ۱۳۹۹ نشان می‌دهد این گروه در سال پایانی دوره با افزایش قیمت قابل توجهی در بازار جهانی مواجه بوده است.
در میان تمام گروه‌ها، صنایع شیمیایی یکی از بالاترین سطوح رشد دلاری را ثبت کرده و به‌وضوح از شاخص کل جلوتر حرکت کرده است.
مواد نسجی و مصنوعات از این مواد
- ۱۳۹۶: ۱۲۱٫۹
- ۱۳۹۷: ۱۵۳٫۴
- ۱۳۹۸: ۱۷۷٫۲
- ۱۳۹۹: ۲۱۹٫۳
- ۱۴۰۰: ۲۷۲٫۳
در سال ۱۴۰۰ این گروه به ۲۷۲٫۳ رسیده است؛ یعنی حدود ۱۷۲ درصد بالاتر از سال پایه. روند این گروه تقریباً از ۱۳۹۶ به بعد صعودی و پرشتاب بوده است.
افزایش مداوم طی پنج سال متوالی نشان می‌دهد کالاهای نساجی صادراتی ایران در بازار جهانی با رشد ارزش قابل توجهی همراه بوده‌اند.
ماشین‌آلات و وسایل مکانیکی؛ ادوات برقی
- ۱۳۹۶: ۱۱۲٫۸
- ۱۳۹۷: ۱۲۴٫۱
- ۱۳۹۸: ۱۴۸٫۴
- ۱۳۹۹: ۱۷۳٫۵
- ۱۴۰۰: ۲۲۱٫۵
در سال ۱۴۰۰ شاخص به ۲۲۱٫۵ رسیده است؛ یعنی حدود ۱۲۱ درصد بالاتر از سال پایه. این گروه نیز از ۱۳۹۸ به بعد وارد فاز افزایشی جدی‌تری شده است.
روند این گروه نشان می‌دهد کالاهای صنعتی با فناوری بالاتر در سال‌های پایانی دوره، افزایش قیمت دلاری قابل توجهی را تجربه کرده‌اند.
انواع کفش
- ۱۳۹۶: ۱۰۰٫۵
- ۱۳۹۷: ۱۱۹٫۶
- ۱۳۹۸: ۱۳۸٫۲
- ۱۳۹۹: ۱۴۹٫۸
- ۱۴۰۰: ۱۸۰٫۹
شاخص این گروه در ۱۴۰۰ به ۱۸۰٫۹ رسیده است؛ یعنی حدود ۸۱ درصد بالاتر از سال پایه. رشد آن نسبت به نساجی کمتر است، اما همچنان بالاتر از شاخص کل حرکت کرده است.
گروه‌های با رشد متوسط و قابل‌ردیابی
محصولات صنایع غذایی
- ۱۳۹۶: ۱۰۶٫۳
- ۱۳۹۷: ۱۲۲٫۰
- ۱۳۹۸: ۱۳۷٫۱
- ۱۳۹۹: ۱۴۳٫۱
- ۱۴۰۰: ۱۵۱٫۲
رشد این گروه تدریجی و نسبتاً باثبات بوده است. در سال ۱۴۰۰ حدود ۵۱ درصد بالاتر از سال پایه قرار دارد.
فلزات معمولی و مصنوعات آنها
- ۱۳۹۶: ۱۰۳٫۷
- ۱۳۹۷: ۱۱۲٫۰
- ۱۳۹۸: ۱۱۸٫۵
- ۱۳۹۹: ۱۲۰٫۰
- ۱۴۰۰: ۱۴۷٫۹
این گروه تا سال ۱۳۹۹ رشد ملایمی داشت و در ۱۴۰۰ جهش قابل توجهی را تجربه کرد. با این حال همچنان شیب آن نسبت به صنایع شیمیایی و نساجی کمتر است.
وسایل نقلیه زمینی، هوایی و…
- ۱۳۹۶: ۱۰۳٫۶
- ۱۳۹۷: ۱۱۸٫۵
- ۱۳۹۸: ۱۳۰٫۹
- ۱۳۹۹: ۱۳۶٫۷
- ۱۴۰۰: ۱۵۰٫۴
روند این گروه افزایشی اما کنترل‌شده است و در ۱۴۰۰ حدود ۵۰ درصد بالاتر از سال پایه قرار دارد.
گروه‌های کم‌نوسان یا تقریباً باثبات
مروارید و سنگ‌های گرانبها
- ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ تقریباً حول عدد ۱۰۰ باقی مانده است.
این رفتار نشان می‌دهد قیمت دلاری این گروه در بازار جهانی تغییر محسوسی نداشته و تقریباً ثابت بوده است.
دستگاه‌های اپتیک و عکاسی
- ۱۳۹۶: ۱۰۱٫۰
- ۱۳۹۷: ۱۰۲٫۲
- ۱۳۹۸: ۱۰۴٫۵
- ۱۳۹۹: ۱۰۴٫۴
- ۱۴۰۰: ۱۰۶٫۵
رشد این گروه بسیار محدود و تدریجی بوده است و فاصله آن از سال پایه اندک است.
چربی‌ها و روغن حیوانی
- ۱۳۹۶: ۱۰۰٫۰
- ۱۳۹۷: ۱۰۴٫۳
- ۱۳۹۸: ۱۰۸٫۳
- ۱۳۹۹: ۱۰۹٫۵
- ۱۴۰۰: ۱۱۰٫۰
افزایش وجود دارد، اما دامنه آن محدود و نوسانات آن پایین است.
جمع‌بندی نهایی
۱) شاخص کل دلاری از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵ به ۱۶۳٫۵ در سال ۱۴۰۰ رسیده و نشان‌دهنده رشد حدود ۶۳ درصدی است.
۲) صنایع شیمیایی، مواد نسجی و ماشین‌آلات بیشترین رشد دلاری را در سال‌های پایانی ثبت کرده‌اند.
۳) برخی گروه‌ها مانند مروارید و تجهیزات اپتیکی تقریباً باثبات باقی مانده‌اند.
۴) تفاوت رفتار شاخص دلاری و ریالی نشان می‌دهد تحلیل صادرات بدون تفکیک ارزی می‌تواند تصویر ناقصی از شدت واقعی تغییرات ارائه دهد.
۵) تمرکز رشد دلاری در گروه‌های صنعتی و نیمه‌صنعتی نشان‌دهنده تغییر تدریجی ترکیب ارزش صادراتی در سال‌های پایانی دوره است.
