مقدمه
نرخ تورم سالانه (در این دیتا با عنوان «درصد تغییر شاخص در سال موردنظر نسبت به سال قبل») یکی از شفافترین نماهای تغییر سطح قیمتها در مقیاس سال است؛ چون یکبار در پایان هر سال جمعبندی میکند که سبد مصرفی خانوار، در مقایسه با سال قبل، چه میزان گرانتر شده است. دادههای این سری برای سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳ نشان میدهد تورم سالانه در ایران، هم از نظر سطح و هم از نظر ترکیب گروههای اثرگذار، چند دوره کاملاً متفاوت را پشت سر گذاشته است.
نحوه محاسبه شاخص
در این دیتا، برای هر سال، درصد تغییر شاخص قیمت مصرفکننده همان سال نسبت به سال قبل گزارش شده است. بنابراین هر عدد، یک «نرخ رشد سالانه» است؛ برای نمونه:
- شاخص کل در ۱۳۹۲ برابر ۳۲٫۸ یعنی متوسط سطح قیمتها در ۱۳۹۲ نسبت به ۱۳۹۱ حدود ۳۲٫۸ درصد افزایش داشته است.
- همین منطق برای تمام گروهها و زیرگروهها برقرار است.
تصویر کلی شاخص کل: از اوج تورمی تا بازگشت موجهای جدید
۱) دوره تورمهای بالا در ابتدای دهه ۱۳۹۰
- ۱۳۹۱: ۲۹٫۵٪
- ۱۳۹۲: ۳۲٫۸٪
این دو سال، نقطههای تورمی بسیار بالایی برای شاخص کل هستند.
۲) دوره افت و تثبیت تورم (۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶)
پس از آن، تورم سالانه شاخص کل وارد مسیر کاهش شد:
- ۱۳۹۳: ۱۴٫۶٪
- ۱۳۹۴: ۱۱٫۱٪
- ۱۳۹۵: ۶٫۹٪
- ۱۳۹۶: ۸٫۲٪
این بازه، کمنوسانتر و با تورمهای تکرقمی/نزدیک تکرقمی دیده میشود.
۳) بازگشت تورمهای بالا (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰)
از ۱۳۹۷ دوباره جهش رخ میدهد:
- ۱۳۹۷: ۲۶٫۹٪
- ۱۳۹۸: ۳۴٫۸٪
- ۱۳۹۹: ۳۶٫۴٪
- ۱۴۰۰: ۴۰٫۲٪
در این دوره، تورم سالانه شاخص کل دوباره به محدودههای بالا برگشته است.
۴) قلهگیری در ۱۴۰۱ و سپس کاهش نسبی
- ۱۴۰۱: ۴۵٫۸٪ (بالاترین مقدار شاخص کل در این سری بعد از ۱۳۹۲)
- ۱۴۰۲: ۴۰٫۷٪
- ۱۴۰۳: ۳۲٫۵٪
یعنی پس از قله ۱۴۰۱، تورم سالانه کاهش پیدا میکند اما همچنان در سطح بالایی باقی میماند.
خوراکیها در برابر غیرخوراکیها و خدمات
خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات
این گروه در چند مقطع، تورمهای بسیار بالاتر از شاخص کل داشته است:
- ۱۳۹۱: ۴۵٫۵٪ و ۱۳۹۲: ۴۴٫۰٪ (فاصله معنادار با شاخص کل)
- جهش بسیار شدید در ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱:
- سپس کاهش:
کالاهای غیرخوراکی و خدمات
مسیر این گروه معمولاً «کمشتابتر از خوراکیها» بوده، اما در سالهای اخیر همچنان بالا است:
- ۱۴۰۰: ۳۴٫۶٪
- ۱۴۰۱: ۳۵٫۴٪
- ۱۴۰۲: ۴۰٫۴٪
- ۱۴۰۳: ۳۴٫۹٪
نکته مهم این است که در ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ تورم غیرخوراکیها و خدمات از تورم خوراکیها بالاتر میایستد (۱۴۰۲: ۴۰٫۴ در برابر ۴۱٫۲ تقریباً نزدیک، و ۱۴۰۳: ۳۴٫۹ در برابر ۲۸٫۰).
گروههای عمده اثرگذار در سالهای اخیر
مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوختها
این گروه در سالهای پایانی سری، تورمهای بالا و نسبتاً پایدار دارد:
- ۱۴۰۱: ۳۲٫۳٪
- ۱۴۰۲: ۳۹٫۲٪
- ۱۴۰۳: ۳۹٫۸٪
در اجزای آن نیز: - مسکن ۱۴۰۳: ۴۰٫۳٪
- اجاره ۱۴۰۳: ۴۰٫۳٪
همجهتی «مسکن» و «اجاره» در ۱۴۰۳ کاملاً روشن است.
هتل و رستوران
یکی از پرنوسانترین گروهها در سالهای اخیر:
- ۱۴۰۰: ۶۱٫۶٪
- ۱۴۰۱: ۸۲٫۷٪
- ۱۴۰۲: ۵۹٫۸٪
- ۱۴۰۳: ۳۳٫۵٪
این اعداد نشان میدهد شوک اصلی در ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ اتفاق افتاده و بعد از آن تعدیل شده است.
بهداشت و درمان
تورم این گروه از ۱۴۰۰ به بعد بالا باقی مانده است:
- ۱۴۰۰: ۳۸٫۷٪
- ۱۴۰۱: ۴۳٫۲٪
- ۱۴۰۲: ۴۲٫۹٪
- ۱۴۰۳: ۲۹٫۲٪
کاهش ۱۴۰۳ محسوس است، اما سطح تورم این گروه همچنان قابل توجه است.
حملونقل
این گروه در ۱۳۹۹ یک جهش شاخص دارد:
- ۱۳۹۹: ۶۵٫۶٪
و در ادامه: - ۱۴۰۰: ۳۷٫۵٪
- ۱۴۰۱: ۳۶٫۳٪
- ۱۴۰۲: ۴۱٫۹٪
- ۱۴۰۳: ۲۷٫۶٪
در زیرگروهها، «خدمات حملونقل عمومی» در سالهای اخیر نرخهای بالاتری دارد: - ۱۴۰۱: ۴۷٫۲٪
- ۱۴۰۲: ۵۷٫۹٪
- ۱۴۰۳: ۵۴٫۳٪
ارتباطات
این گروه نسبتاً کمشتابتر است، اما در سالهای اخیر رشد گرفته:
- ۱۴۰۰: ۶٫۴٪
- ۱۴۰۱: ۱۱٫۷٪
- ۱۴۰۲: ۱۹٫۸٪
- ۱۴۰۳: ۲۱٫۱٪
داخل خوراکیها چه اقلامی رکورد زدهاند
چند نمونه از تورمهای بسیار خاص در زیرگروههای خوراکی:
- روغنها و چربیها در ۱۴۰۱: ۲۲۴٫۰٪ (بالاترین عدد کل دیتا در زیرگروهها)
- گوشت قرمز و سفید و فرآوردهها در ۱۴۰۲: ۸۵٫۰٪ و در ۱۴۰۱: ۶۴٫۶٪
- گوشت قرمز و گوشت ماکیان در ۱۴۰۲: ۸۷٫۰٪ و در ۱۴۰۱: ۶۷٫۶٪
- سبزیجات و حبوبات در ۱۴۰۳: ۵۲٫۱٪ (جهش دوباره در سال پایانی)
- نان و غلات در ۱۴۰۱: ۷۶٫۰٪ و در ۱۳۹۹: ۴۸٫۵٪
این الگو نشان میدهد شوکهای تورمی خوراکیها فقط «سطح بالا» نیستند، بلکه «تمرکز در چند قلم خاص» هم دارند.
جمعبندی
- شاخص کل تورم سالانه در این سری، از اوجهای ۱۳۹۱ (۲۹٫۵٪) و ۱۳۹۲ (۳۲٫۸٪) به کف نسبی ۱۳۹۵ (۶٫۹٪) میرسد و سپس دوباره از ۱۳۹۷ وارد موج صعودی میشود و در ۱۴۰۱ به ۴۵٫۸٪ قله میزند؛ بعد به ۴۰٫۷٪ در ۱۴۰۲ و ۳۲٫۵٪ در ۱۴۰۳ کاهش مییابد.
- در سالهای جهشی، خوراکیها معمولاً موتور اصلی تورم بودهاند؛ نمونه روشن آن ۱۴۰۱ با ۷۰٫۵٪ است.
- در ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ وزن تورم در مسکن/اجاره و گروههای خدماتی پررنگتر میشود؛ بهطوریکه تورم مسکن و اجاره در ۱۴۰۳ برابر ۴۰٫۳٪ ثبت شده است.
- رخدادهای بسیار ویژه مثل روغنها و چربیها در ۱۴۰۱ با ۲۲۴٫۰٪ نشان میدهد برخی سالها، تورم بهصورت «شوکهای متمرکز» در اقلام خاص ظاهر میشود.
