محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
شاخص کل قیمت مصرفکننده خانوارهای شهری (CPI) یک «دماسنجِ سطح قیمتها» در شهرهاست. وقتی عدد شاخص بالا میرود، یعنی هزینه تهیه همان سبد کالا و خدمات (با همان وزنها) نسبت به دوره قبل بیشتر شده است. چون دادهها بهصورت ماهانه ارائه شدهاند، مسیر تغییرات کوتاهمدت و شتابگیریها یا مکثها بهتر دیده میشود.
اگر مسیر از اوایل دهه ۶۰ دنبال شود، یک نکته فوری به چشم میآید: تا مدتها شاخص در سطحهای بسیار پایین ثبت شده است. برای نمونه، از فروردین ۱۳۶۱ تا اسفند ۱۳۶۵ مقدار شاخص در بسیاری از ماهها ۰٫۱ است و از اردیبهشت ۱۳۶۶ به بعد عمدتاً روی ۰٫۲ مینشیند. این «یکنواختی ظاهری» بیشتر ناشی از کوچک بودن سطح شاخص و گرد کردنِ یکدهم است، نه الزاماً ثبات کامل قیمتها.
اما بهتدریج «ایستگاههای عددی» آغاز میشود؛ نقاطی که از نظر ارتباطی هم برای همگان قابل لمساند:
از حوالی ۱۳۹۷ به بعد، ریتم افزایشها پررنگتر و پیوستهتر میشود. بهعنوان نمونه:
نتیجه کلی این بخش روشن است: از اواخر دهه ۹۰، شاخص نه فقط بالا میرود، بلکه سرعت و پیوستگی افزایشها هم بیشتر میشود.
برای جمعبندی «دوران جدید» بهتر است روی چند عددِ مرجع مکث شود:
این دنباله نشان میدهد سطح شاخص در بازه کوتاهی چند پله بزرگ جابهجا شده است. اگر فقط فاصلهی فروردین ۱۴۰۰ (۸۷٫۴) تا آبان ۱۴۰۴ (۴۱۴٫۱) دیده شود، شاخص حدود ۴٫۷ برابر شده است؛ یعنی «سطح قیمتها» در این قاب زمانی، جهش سنگینی را تجربه کرده است.
یکی از خوانشهای استاندارد برای CPI، مقایسه «ماه مشابه سال قبل» است. با تکیه بر دادههای اسفند هر سال:
و برای دادههای موجود ۱۴۰۴:
این مقایسهها دو نکته را همزمان نشان میدهند:
۱) سطح تورم سالانه کمنوسان نیست و بین کانالهای متفاوت حرکت میکند.
۲) در ۱۴۰۴ (تا آبان)، نسبتهای سالانه دوباره در محدودههای بالاتر دیده میشوند.
وقتی تغییرات ماهانه بررسی شود، «ماههای جهشی» بهتر دیده میشوند؛ ماههایی که نسبت به ماه قبل، رشد بزرگتری ثبت کردهاند. نمونههای شاخص در سالهای اخیر:
نکته مهم این است که در دادههای جدیدتر، حتی ماههایی که جهش «بزرگ» ندارند هم معمولاً افزایش مثبت دارند؛ یعنی فشار هزینهای به شکل «پیوسته» عمل میکند، نه صرفاً مقطعی.
این سری زمانی ماهانه نشان میدهد شاخص کل CPI شهری از مقادیر بسیار کوچک در اوایل دوره، به سطحهای بسیار بالا در سالهای اخیر رسیده و از ۱۳۹۷ به بعد وارد مرحلهای شده که افزایشها هم پیوستهتر و هم در مقیاس بزرگتر دیده میشوند. نقاط عطفی مثل عبور از ۱۰۰ در مهر ۱۴۰۰، عبور از ۲۰۰ در شهریور ۱۴۰۲، عبور از ۳۰۰ در بهمن ۱۴۰۳ و عبور از ۴۰۰ در مهر ۱۴۰۴، «پلههای اصلی» این مسیر هستند. در نهایت، دادههای ۱۴۰۴ تا آبان نشان میدهد سطح شاخص همچنان در مسیر صعودی قرار دارد، هرچند برای جمعبندی کامل سال ۱۴۰۴، نیاز به تکمیل ماههای باقیمانده است.
مقاله مرتبطی وجود ندارد
