محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
محصول ناخالص داخلی (GDP) در قیمتهای جاری، جمع ارزش افزوده تولیدشده در اقتصاد را در هر سال و فصل نشان میدهد. در این قالب، هم تغییر مقدار فعالیتها و هم تغییر سطح قیمتها در ارقام منعکس میشود؛ بنابراین برای فهم مسیر اقتصاد، باید هم سطح کل GDP را دید و هم ترکیب فصلیِ کشاورزی، صنعت و خدمات را.
در این سری زمانی، قالب سال_عدد به معنی فصل است:
سال_1 = بهارسال_2 = تابستانسال_3 = پاییزسال_4 = زمستانمثلاً ۱۴۰۳_۴ یعنی زمستان ۱۴۰۳.
در قیمتهای جاری، GDP از ۷,۲۹۳,۰۰۲ میلیارد ریال در سال ۱۳۹۰ به ۲۵۱,۰۳۱,۲۶۹ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۳ رسیده است. در همین بازه، GDP بدون نفت از ۵,۴۲۷,۲۰۰ به ۱۹۳,۸۱۶,۴۱۱ میلیارد ریال افزایش یافته که نشان میدهد مسیر صعودی، فقط متکی به نفت نیست؛ اما نفت در برخی مقاطع نقش پررنگی در سطح کل داشته است.
یک نقطه قابل توجه در سطح سالانه، کاهش اسمی GDP در میانه دهه ۱۳۹۰ است:
اختلاف «GDP به قیمت پایه» و «GDP بدون نفت»، دقیقاً همان اندازه «استخراج نفت و گاز طبیعی» است. این موضوع وقتی فصلی نگاه شود، واضحتر میشود:
این سه فصلِ اخیر نشان میدهد در انتهای ۱۴۰۳ و نیمه اول ۱۴۰۴، بخش نفت در سطح فصلی عددی بسیار بزرگ دارد و در کنار صنعت و خدمات، یکی از محرکهای اصلی سطح GDP است.
برای درک ریتم فصلی، سال ۱۴۰۳ یک نمونه روشن است چون هر چهار فصل آن موجود است:
بهعبارت دیگر، سطح GDP در ۱۴۰۳ از بهار به تابستان جهش میکند، در پاییز نزدیک به تابستان میماند، و در زمستان دوباره یک پله بالا میرود. این الگوی «اوج زمستانی» وقتی به ترکیب بخشها نگاه شود قابل توضیحتر است.
گروه کشاورزی در دادههای فصلی معمولاً بیشترین سطح را در تابستان دارد. در ۱۴۰۳ این الگو کاملاً مشخص است:
در تابستان ۱۴۰۳، سطح کشاورزی تقریباً چند برابر بهار همان سال میشود. همین منطق در ۱۴۰۴ هم دیده میشود:
یعنی در تابستان ۱۴۰۴ نیز کشاورزی یک جهش فصلی بسیار بزرگ دارد و به یکی از عوامل اصلی افزایش GDP فصل تابستان تبدیل میشود.
گروه صنعت در ۱۴۰۳ از بهار تا پاییز روند افزایشی ملایم دارد، اما در زمستان جهش بزرگ رخ میدهد:
این جهش زمستانی، همزمان با جهش «استخراج نفت و گاز طبیعی» در همان فصل است:
در ۱۴۰۴ هم صنعت در سطحی بالا قرار دارد:
بنابراین در نیمه اول ۱۴۰۴، صنعت (بهویژه اجزای معدنی/نفتی) یکی از ستونهای اصلی سطح GDP فصلی است.
گروه خدمات معمولاً «کمنوسانتر» از کشاورزی است، اما در سالهای اخیر یک الگوی مشخص دارد: از بهار به زمستان سطح خدمات افزایش مییابد. در ۱۴۰۳:
در زمستان ۱۴۰۳، خدمات به بالاترین سطح سال میرسد و در کنار جهش صنعت/نفت، باعث میشود GDP زمستانی رکورد سال را ثبت کند.
در ۱۴۰۴ نیز سطح خدمات در دو فصل موجود بالاست:
این یعنی در نیمه اول ۱۴۰۴، هم خدمات و هم صنعت همزمان در سطوح بالا قرار دارند؛ و وقتی به تابستان ۱۴۰۴ «اوج کشاورزی» هم اضافه میشود، GDP تابستانی به ۸۸,۲۵۶,۵۰۱ میرسد که از بهار ۱۴۰۴ (۷۴,۸۱۰,۸۴۵) بالاتر است.
در ۱۴۰۳، GDP بدون نفت هم همان الگوی «اوج زمستانی» را دارد، اما جهش آن ملایمتر از GDP کل است؛ چون جهش زمستانیِ نفت از آن حذف شده است:
در ۱۴۰۴ نیز:
این اعداد نشان میدهد حتی بدون نفت، سطح فعالیتهای اقتصادی در نیمه اول ۱۴۰۴ بهصورت فصلی بالا رفته است؛ اما تفاوت GDP کل و بدون نفت نشان میدهد که نفت همچنان «شتابدهنده» سطح کل در برخی فصلهاست.
دادههای قیمتهای جاری (میلیارد ریال) نشان میدهد GDP ایران از ۷,۲۹۳,۰۰۲ در ۱۳۹۰ به ۲۵۱,۰۳۱,۲۶۹ در ۱۴۰۳ رسیده و در ۱۴۰۳ یک الگوی فصلی روشن دارد: اوج زمستانی. در زمستان ۱۴۰۳ GDP به ۷۴,۱۱۸,۴۶۱ میرسد؛ همزمان «گروه صنعت» به ۴۰,۵۱۲,۲۲۰ و «استخراج نفت و گاز طبیعی» به ۱۸,۸۲۰,۸۰۱ جهش میکند و «گروه خدمات» نیز با ۳۰,۳۶۲,۰۳۹ در بالاترین سطح سال قرار میگیرد. در مقابل، کشاورزی الگوی متفاوتی دارد و اوج آن در تابستان دیده میشود؛ بهویژه تابستان ۱۴۰۳: ۷,۳۵۴,۳۳۷ و تابستان ۱۴۰۴: ۱۱,۳۷۶,۰۲۰. در نیمه اول ۱۴۰۴ نیز سطح اقتصاد بالا باقی مانده است؛ بهار ۱۴۰۴: ۷۴,۸۱۰,۸۴۵ و تابستان ۱۴۰۴: ۸۸,۲۵۶,۵۰۱ که ترکیب همزمانِ صنعت بالا، خدمات بالا و اوج تابستانی کشاورزی را در خود دارد.