سهم بخش حمل‌ونقل در انتشار گازهای آلاینده ایران

مقدمه
 

بخش حمل‌ونقل یکی از مهم‌ترین منابع انتشار آلاینده‌های هوا و گازهای گلخانه‌ای در اقتصاد ایران محسوب می‌شود. مصرف گسترده سوخت‌های فسیلی مانند بنزین و گازوئیل در خودروهای سبک، سنگین و ناوگان حمل‌ونقل عمومی، باعث شده این بخش نقش کلیدی در ساختار انتشار آلاینده‌ها داشته باشد. بررسی سهم حمل‌ونقل در انتشار هر نوع آلاینده، تصویری دقیق از میزان اثرگذاری این بخش بر محیط زیست و کیفیت هوا ارائه می‌دهد.

داده‌های رسمی نشان می‌دهد در فاصله ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰، بخش حمل‌ونقل در برخی آلاینده‌ها سهمی بسیار بالا و غالب داشته و در برخی دیگر سهم متوسط یا محدودتری ثبت شده است.

نحوه محاسبه شاخص
 

این شاخص نشان می‌دهد چند درصد از کل انتشار هر گاز آلاینده مربوط به بخش حمل‌ونقل است.

افزایش این سهم به معنی افزایش نقش حمل‌ونقل در تولید آلودگی و کاهش آن به معنی افزایش سهم سایر بخش‌ها مانند نیروگاه، صنعت یا خانگی است.

تحلیل سهم حمل‌ونقل در انتشار اکسیدهای نیتروژن (NOx)

در سال ۱۳۹۲ سهم بخش حمل‌ونقل برابر با ۴۷.۷۳ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۳ این مقدار به ۴۹.۷۴ درصد افزایش پیدا می‌کند.

در سال ۱۳۹۷ سهم حمل‌ونقل برابر با ۴۹.۵۴ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۹ این سهم به ۴۴.۹۴ درصد کاهش پیدا می‌کند.

در سال ۱۴۰۰ مقدار سهم برابر با ۴۵.۸ درصد ثبت شده است.

این روند نشان می‌دهد تقریباً نیمی از انتشار NOx کشور مربوط به بخش حمل‌ونقل بوده است.

تحلیل سهم حمل‌ونقل در انتشار دی‌اکسید گوگرد (SO2)

در سال ۱۳۹۲ سهم حمل‌ونقل برابر با ۲۵.۹۲ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۴ این مقدار به ۴۹.۳۱ درصد افزایش پیدا می‌کند.

در سال ۱۳۹۷ سهم حمل‌ونقل به ۵۰.۱ درصد می‌رسد که بیشترین مقدار دوره محسوب می‌شود.

در سال ۱۴۰۰ مقدار سهم برابر با ۳۸.۷ درصد ثبت شده است.

این داده‌ها نشان می‌دهد حمل‌ونقل یکی از منابع اصلی انتشار SO2 نیز محسوب می‌شود.

تحلیل سهم حمل‌ونقل در انتشار دی‌اکسید کربن (CO2)

در سال ۱۳۹۲ سهم حمل‌ونقل برابر با ۲۳.۱۵ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۴ مقدار سهم برابر با ۲۵.۴۲ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۹ این سهم به ۲۱.۱۹ درصد کاهش پیدا می‌کند.

در سال ۱۴۰۰ سهم حمل‌ونقل برابر با ۲۱.۷ درصد ثبت شده است.

این روند نشان می‌دهد حدود یک‌پنجم انتشار CO2 کشور مربوط به بخش حمل‌ونقل است.

تحلیل سهم حمل‌ونقل در انتشار SO3

در سال ۱۳۹۲ سهم حمل‌ونقل برابر با ۳۱.۳ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۴ این مقدار به ۶۹.۲۶ درصد افزایش پیدا می‌کند.

در سال ۱۳۹۶ سهم حمل‌ونقل برابر با ۵۱.۶۵ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۴۰۰ مقدار سهم برابر با ۴۱.۳ درصد ثبت شده است.

این داده‌ها نشان می‌دهد حمل‌ونقل نقش قابل توجهی در انتشار این آلاینده داشته است.

تحلیل سهم حمل‌ونقل در انتشار منوکسید کربن (CO)

در سال ۱۳۹۲ سهم حمل‌ونقل برابر با ۹۷.۳۸ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۵ مقدار سهم برابر با ۹۷.۵۳ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۸ سهم حمل‌ونقل به ۹۸.۱ درصد می‌رسد که بیشترین مقدار دوره محسوب می‌شود.

در سال ۱۴۰۰ مقدار سهم برابر با ۹۸ درصد ثبت شده است.

این داده‌ها نشان می‌دهد تقریباً کل انتشار CO کشور مربوط به بخش حمل‌ونقل بوده است.

تحلیل سهم حمل‌ونقل در انتشار متان (CH4)

در سال ۱۳۹۲ سهم حمل‌ونقل برابر با ۷۹.۴۶ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۶ این مقدار به ۸۳.۵ درصد افزایش پیدا می‌کند.

در سال ۱۳۹۹ سهم حمل‌ونقل برابر با ۸۲.۶۶ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۴۰۰ مقدار سهم برابر با ۸۳.۶ درصد ثبت شده است.

این داده‌ها نشان می‌دهد بخش حمل‌ونقل مهم‌ترین منبع انتشار متان محسوب می‌شود.

تحلیل سهم حمل‌ونقل در انتشار ذرات معلق (SPM)

در سال ۱۳۹۲ سهم حمل‌ونقل برابر با ۷۷.۹۴ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۶ مقدار سهم برابر با ۸۰.۸ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۹ سهم حمل‌ونقل به ۷۷.۲۷ درصد کاهش پیدا می‌کند.

در سال ۱۴۰۰ مقدار سهم برابر با ۷۸.۲ درصد ثبت شده است.

این داده‌ها نشان می‌دهد بخش حمل‌ونقل عامل اصلی انتشار ذرات معلق است.

تحلیل سهم حمل‌ونقل در انتشار N2O

در سال ۱۳۹۲ سهم حمل‌ونقل برابر با ۵۱.۵۸ درصد ثبت شده است.

در سال ۱۳۹۵ این مقدار به ۶۱.۱۸ درصد افزایش پیدا می‌کند.

در سال ۱۳۹۸ سهم حمل‌ونقل به ۶۴.۲۹ درصد می‌رسد که بیشترین مقدار دوره محسوب می‌شود.

در سال ۱۴۰۰ مقدار سهم برابر با ۵۸.۸ درصد ثبت شده است.

جمع‌بندی
 

بررسی داده‌ها نشان می‌دهد بخش حمل‌ونقل یکی از مهم‌ترین منابع انتشار آلاینده‌ها در ایران محسوب می‌شود.

بیشترین سهم مربوط به انتشار منوکسید کربن بوده که حدود ۹۸ درصد ثبت شده است.

همچنین سهم حمل‌ونقل در انتشار متان بیش از ۸۳ درصد و در انتشار ذرات معلق حدود ۷۸ درصد بوده است.

در انتشار NOx نیز حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد از کل انتشار مربوط به این بخش بوده است.

در مقابل، سهم حمل‌ونقل در انتشار CO2 حدود ۲۱تا ۲۵ درصد ثبت شده است.

این داده‌ها نشان می‌دهد بخش حمل‌ونقل یکی از اصلی‌ترین منابع آلودگی هوا در کشور محسوب می‌شود و نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار انتشار گازهای آلاینده دارد.