تعداد کل سفرهای بومی به تفکیک اهداف اصلی گردشگری

مقدمه

سفرهای بومی یکی از مهم‌ترین شاخص‌های تحرک اجتماعی و اقتصادی در هر کشور محسوب می‌شوند. بررسی هدف این سفرها می‌تواند تصویری روشن از نیازها، ترجیحات و رفتار حرکتی جمعیت ارائه دهد. داده‌های مورد استفاده در این مقاله، مجموعه‌ای از آمار ثبت‌شده سفرهای بومی ایران در سال‌های منتخب 1390 تا 1403 است که امکان تحلیل روندی و مقایسه‌ای را فراهم می‌کند.

ساختار داده‌ها و روش تحلیل

داده‌ها شامل چهار متغیر اصلی هستند:

• سال

• فصل (بهار، تابستان یا کل سال)

• هدف اصلی سفر

• تعداد کل سفرهای بومی

تحلیل‌ها صرفاً بر اساس اعداد خام انجام شده و از هرگونه تفسیر سیاسی پرهیز شده است. تمرکز اصلی بر مقایسه زمانی، فصلی و سهم نسبی اهداف مختلف سفر است.

تصویر کلی از توزیع اهداف سفر

در تمام سال‌های بررسی‌شده، دو هدف «دیدار دوستان و بستگان» و «گردش و تفریح» بیشترین سهم از کل سفرهای بومی را به خود اختصاص داده‌اند. به‌طور معمول:

• دیدار دوستان و بستگان رتبه اول را دارد و در بسیاری از سال‌ها بیش از یک‌سوم کل سفرها را شامل می‌شود.

• گردش و تفریح در رتبه دوم قرار دارد و نوسانات آن به‌شدت تابع فصل است.

• اهدافی مانند آموزش و کسب‌وکار سهم کوچکی از کل سفرها دارند، اما روند آن‌ها در بلندمدت قابل‌توجه است.

 تحلیل فصلی: بهار در برابر تابستان

بهار

بهار در اغلب سال‌ها فصل اوج سفرهای بومی است. برای مثال:

• در بهار 1391 مجموع سفرهای مرتبط با دیدار دوستان و بستگان به بیش از 30 میلیون مورد رسید.

• در بهار 1397، سفرهای گردش و تفریح از مرز 32 میلیون عبور کرد که بالاترین مقدار ثبت‌شده برای این هدف در داده‌هاست.

بهار همچنین فصلی است که سفرهای درمانی رشد قابل‌توجهی نشان می‌دهند؛ به‌ویژه در بازه 1395 تا 1398 که تعداد این سفرها به‌طور پیوسته افزایش یافته است.

تابستان

تابستان‌ها معمولاً با کاهش نسبی سفرهای گردش و تفریح نسبت به بهار همراه‌اند، اما:

• سفرهای زیارتی و دیدار بستگان در تابستان ثبات بیشتری دارند.

• در سال‌هایی مانند 1391 و 1392، سفرهای درمانی تابستانی حتی از بهار همان سال بیشتر بوده است.

این الگو نشان می‌دهد که تابستان بیشتر محل تداوم سفرهای ضروری و خانوادگی است تا سفرهای تفریحی صرف.

روندهای زمانی و نقاط عطف

دوره رشد تدریجی (1390–1393)

در این بازه، تقریباً تمام اهداف سفر با شیب ملایم رو به رشد هستند. افزایش سفرهای خرید و درمان در کنار ثبات سفرهای زیارتی از ویژگی‌های این دوره است.

جهش میانی (1395–1398)

داده‌های بهار 1395 تا 1398 نشان‌دهنده یک جهش معنادار در حجم سفرهاست:

• سفرهای دیدار دوستان و بستگان در بهار 1397 به حدود 47 میلیون مورد رسید.

• سفرهای درمانی در همین سال از 15 میلیون عبور کرد.

این دوره را می‌توان مرحله اوج تحرک سفرهای بومی دانست.

 افت شدید سال 1400

داده‌های «کل سال 1400» یک افت کم‌سابقه را نشان می‌دهد:

• سفرهای گردش و تفریح به حدود 4.5 میلیون کاهش یافته است.

• تقریباً تمام اهداف سفر نسبت به سال‌های قبل کاهش چشمگیر دارند.

این سال به‌وضوح یک نقطه گسست در سری زمانی داده‌هاست.

 بازیابی و بازگشت رشد (1403)

در سال 1403، به‌ویژه در آمار کل سال:

• سفرهای دیدار دوستان و بستگان به بیش از 96 میلیون مورد رسیده است.

• گردش و تفریح با حدود 49 میلیون سفر، به سطوح بالای پیشین بازگشته است.

• سفرهای درمانی نیز با بیش از 37 میلیون مورد، سهم قابل‌توجهی از کل سفرها دارند.

این ارقام نشان‌دهنده بازیابی کامل حجم سفرهای بومی و حتی عبور از رکوردهای گذشته است.

تغییر ترکیب اهداف سفر

یکی از نکات مهم داده‌ها، تغییر تدریجی ترکیب اهداف سفر است:

• سهم سفرهای درمانی در بلندمدت افزایش یافته و از یک هدف حاشیه‌ای به یکی از مؤلفه‌های اصلی تبدیل شده است.

• سفرهای خرید اگرچه سهم کمتری دارند، اما در سال‌های اوج، رشد سریعی را تجربه کرده‌اند.

• آموزش همواره کم‌سهم‌ترین هدف بوده، اما روند آن ثابت و بدون نوسان شدید است.

جمع‌بندی

تحلیل داده‌های سفرهای بومی ایران در بازه 1390 تا 1403 نشان می‌دهد که:

1. دیدار دوستان و بستگان و گردش و تفریح، ستون فقرات سفرهای بومی هستند.

2. فصل بهار مهم‌ترین فصل سفر و موتور اصلی نوسانات سالانه است.

3. شوک‌های مقطعی می‌توانند حجم سفرها را به‌طور جدی کاهش دهند، اما الگوی کلی در بلندمدت پایدار است.

4. ترکیب اهداف سفر در حال تغییر است و سفرهای درمانی نقش پررنگ‌تری نسبت به گذشته یافته‌اند.

این یافته‌ها می‌تواند مبنای تحلیل‌های عمیق‌تر در حوزه برنامه‌ریزی گردشگری، حمل‌ونقل و خدمات وابسته به سفرهای بومی قرار گیرد،